Ağrıyı gidermek için doğru ilaç seçi­minde yol gösterecek ölçütleri göz önü­ne alırken, ağrının temelindeki nedenin şiddetini ayırt etmek gerekir. Sağlıklı kişilerde ve her yaş grubunda çeşitli be­lirtiler veren ağrı duyulabilir. Çeşitli or­ganlarda ortaya çıkan geçici ağrılar ge­nellikle fazla önemsenmemelidir.

Buna karşılık, fazla şiddetli olmasa da uzun süren ağrılar hafife alınmamalı ve rasgele ilaçlarla dindirilmeye çalışılmamalıdır. Bunun gibi, ağn kesici İlaç dozunun artırılması ya da ağrı kesici et­kisi daha güçlü ilaçlara başvurulması da yanlıştır.

Ağrının rahatsız edici etkisini bir an önce yok etmek amacıyla yapılan ve akılcı olmayan bir girişim, tedavi edil­diğinde ağrının tümüyle kesileceği hastalığın uzun süre maskelenmesine ne­den olur. Öte yandan, ağrının şiddeti ve bir türlü geçmemesi de gereğinden faz­la abartılmamalıdır.

Sıklıkla belirli bir bölgede, örneğin göğüsteki ağrı anjina pektoris ya da en­farktüse bağlanır. Oysa, göğüsteki ağrılar çoğunlukla farklı nedenlerle ortaya çıkabilir: Deri, kas ya da iskelet hasta­lıklarında, göğüs duvarındaki sinirlerin iltihaplarında, göğüs duvarında ya da karında bulunan ve çoğunun da kalple ilgisi olmayan pek çok organın hastalı­ğında da göğüs duvarına yansıyan ağrı­lar olabilir.

İnatçı ya da yineleyici ağrılarda he­kime başvurulmalıdır. Ayrıca bir orga­nik nedene bağlı olmayan ağrılarda da hekime başvurmak gereklidir. Çünkü çoğunlukla önemli psikolojik etkenlerin rol oynadığı bu tür ağrılar ciddi bir ruh­sal tedaviyi gerektirebilir. Ağrı ruhsal ya da bedensel bir bozukluğun önemli bir belirtisi olabileceğinden organik bo­zuklukların yanı sıra ruhsal sorunların da göz önüne alınması gerekir.

Bilinçdışı çatışmaların sonucunda ortaya çıkan ve bunaltı, öfke, korku olarak beliren duygulanım bozuklukları, organlarda işlevsel bozukluklara yol açabilir.
Ruhsal bozuklukların, herhangi bir organa yansımasını ve bozukluklara yol açmasını engellemek için bir psikologa başvurmak gerekebilir.

Ağrı Nedir?

Ağrı, bir hastalığı gösteren, genellikle tanı için önemli bir yol gösterici olan ve her şeyden önce ortadan kaldırılması is­tenen bir belirtidir. Ağrının dindirilmesiyle son bulmayan başka sorunlar da olabilir. Bu belirti iyi değerlendirilmeli, kesinlikle bir tanı konmalı ve ağrıya ne­den olan hastalık saptanmadan ağrı ke­sici ilaç verilmemelidir. Dolayısıyla, pek çok yan etkileri olan ağrı kesiciler hekime danışmadan kullanılmamalıdır.

Ağrının organik ve ruhsal olmak üzere iki bileşeni vardır. Organik (nöro­lojik) bileşen, çevredeki dokulardaki ağrılı uyarıdan beyin kabuğundaki sinir merkezlerine taşıyan sinir yollarından oluşur. Bu uyarılar beyin kabuğunda al­gılanır. Ruhsal bileşen de beyin kabu­ğundaki sinir yapısındaki alanlardan kaynaklanır; bu alanlar ağrı uyarıları nitelik, yoğunluk ve kökenlerine göre değerlendirir.

Ağrının ruhsal yönü, gerek kesin ta­nı konması, gerek tedavide ağrının dışa­vurumu açısından önem taşır. Kökeni aynı olan ya da aynı yoğunluktaki ağrı, hastanın kişisel ya da toplumsal yapı­sıyla ilgili çok sayıda etkene bağlı ola­rak farklı biçimde dışavurulur. Örneğin, ağrıya karşı son derece dayanıklı olan ve duyguları dengeli olan kişiler ağrı nöbetlerine daha kolay dayanır ve pek az belirtiyle atlatabilir. Buna karşılık, bazı hastalar için hafif ağrılar bile ya­kınma nedeni olabilir. Ne var ki, burada önem taşıyan nokta hastanın çektiği acı olup, tedavide bu durum göz önüne alınmalıdır.

Ağrının Anlamı

Ağrı, vücudun herhangi bir bölgesinde bir hasar oluştuğunu gösterir. İlk kez bir gül fidanını elleyen bir bebek, eline di­ken battığında ağrı duymasaydı bunu parmağını kanatana değin yinelerdi. Ağrı duyusu, insanda bir savunma me­kanizması olarak gelişmiştir. Bu duyu belleğin derinliklerine yerleşir ve çocu­ğun ağrıya yol açan şeyleri yapmasını engeller. Vücudumuzu, çeşitli lezyonlara, örneğin yaralara, batmalara, çarpma­lara, yanmalara neden olabilen zararlı dış ve iç etkenlerden (bir diş ya da par­mak enfeksiyonu gibi) ağrı duyusu ko­rur.

Ağrılı uyarılar vücut için vazgeçil­mezdir. Ne var ki, ender de olsa ağrıya kayıtsızlık durumunda bu sistem işle­mez. Ağrı duyma mekanizması bozuk olanlar, ağrı duymadıkları için kırıklar, yanmalar ve yaralanmalara karşı tü­müyle savunmasızdır ve bu nedenle vü­cut sağlıkları sürekli tehdit altındadır. Ayrıca, ağrı ruhsal olgunlaşmayı sağlar. Ruhsal olgunlaşmanın yetersiz olduğu durumlarda ağrının algılanmasında do­ğuştan gelen bir bozukluk olduğu sap­tanmıştır.

Ağrı Nasıl Oluşur

Ağrının oluşumunda vücudun her böl­gesinden kalkan ve omuriliğe gelerek omurilik boyunca beyne ilerleyen duy­sal sinir lifleri rol oynar. Bu lifler omu­rilik boyunca ilerleyerek beyindeki ağrı merkezlerine gider. Bu merkezler, omuriliğin bir uzantısı olan beyin kökü bo­yunca dağılmıştır ve ağrı uyarılarını bi­linç düzeyine iletir. Bilinçsizken ağrı duyulmaz. Bu nedenle anestezik mad­deler, ameliyat sırasında ağrı duyusunu ortadan kaldırarak hastayı uyutur. Ağrı uyarıları bu sırada etkin olsa da, ağrı mesajı bilinç düzeyine ulaşmaz ve hasta ağrı duymaz. Ağrı sistemine hasar algı­layan sistem adı da verilir.

Doğa, bazı koşullarda dıştan gelen zararlı etkenlere karşı savunmayı sağla­yan bu sistemin, bazı koşullarda da en­gelleyici olmaması için önlemler almış­tır. Örneğin kaçış, savunma gibi durum­larda ya da bir kavgada, başka bir de­yişle, kaygı ve gerginliğin zirvede oldu­ğu durumlarda yani ağrının önemli öl­çüde engelleyici olduğu koşullarda, ağrı karşıtı bir mekanizma devreye girerek, insan ya da hayvanın vücuduna gelen darbelerin acısını duymamasını, güçten düşmemesini ve kavgayı sürdürmesini sağlar.

Kişinin şiddet gerektiren durum­lar karşısında kalması, bu karşıt siste­min devreye girmesine neden olarak ağ­rı uyaranlarının bilince geçişini engel­ler. Bu sistemi, duygusal gerilim arttık­ça aralıkları daralan ve normal koşullar­da tüm ağrılı uyarıların geçmesini sağ­layan bir kafese benzetebiliriz. Ağrıyı engelleyici sistem, tehlikeli durumlarda her türlü ağrıyı etkisiz hale getirerek kişiyi ağrı duyusundan kurtarır. Doğa bir­birine karşıt iki sistem oluşturarak biri­nin tehlikeli olduğu durumda karşıtını devreye sokar.